Διαθήκη Βασιλιά Γεωργίου 1913

«Αγάπα την μικράν πατρίδα σου»

του Γιώργου Εχέδωρου

Το δημοσίευμα της εφημερίδας Εμπρός της 1ης Απριλίου 1913 με το περιεχόμενο της βασιλικής διαθήκης.

Ο φίλος και συνεργάτης των ιστολογίων μας Π.Β. από την Αυστραλία, μας υπενθυμίζει την Πολιτική Διαθήκη του βασιλιά Γεωργίου προς τον υιό του Ντίνο (Κωνσταντίνο) που συγχρόνως αποτελεί μια ιστορική διδαχή για όλους τους Έλληνες.

Αν και ο Γεώργιος ήταν δανικής καταγωγής εντούτοις ανάλωσε τη ζωή του για την Ελλάδα, δολοφονήθηκε, μάλιστα, στις 5 Μαρτίου 1913, στη Θεσσαλονίκη.

Γράφει, λοιπόν, η εφημερίδα Εμπρός της 1 Απριλίου 1913, σχετικά με την πολιτική διαθήκη του Γεωργίου.
«Ανακοινώθηκε χθές το πολιτικόν μέρος της διαθήκης του αειμνήστου Βασιλέως Γεωργίου. Ο Ελληνικός λαός ας αναγνώση με την μεγαλυτέραν προσοχήν τας γραμμάς τα οποίας έσυρε το σεπτόν βασιλικόν χέρι ως πολιτική υποθήκη υπερτάτης φιλοσοφικής παρατηρήσεως και ψυχολογίας. Και ας αναπνεύση βαθέως το πονετικόν άρωμα το οποίον αναδίδεται από τους στοργικούς λόγους του εκλοπόντος άνακτος, απευθυνομένου ταυτοχρόνως προς τον Λαόν του και προς τα τέκνα του.

Η Πολιτική Διαθήκη

« ...Τώρα μου φαίνεται ότι είπα κάθε τι, που ήθελα να ειπώ, και ότι έλαβα όσας αποφάσεις επεθύμουν εν σχέσει με την περιουσίαν μου. Μου υπολείπεται μόνον να παρακαλέσω, να ικετεύσω τα αγαπημένα μου παιδιά να είνε πάντοτε ηνωμένα εν παντί, ν’ αγαπώνται μεταξύ των, να είνε στήριγμα και ν’ αγαπώσι την λατρευτήν και ευλογημένην των μητέρα.
Εις τον προσφιλή μου Ντίνον λέγω: ΑΓΑΠΑ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗΤΗΝ ΜΙΚΡΑΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΣΟΥ εξ όλης καρδίας υπηρέτησέ την και τον αγαπητόν σου λαόν με αγάπην ειλικρινή και πίστιν ασάλευτον, το αυτό δε ας κάμουν και όλοι οι αγαπητοί σου αδελφοί.
«Έχε θάρρος, αλλ’ έχε και υπομονήν μη σπεύδεις ποτέ υπέρ του μέτρου. Άφησε καλλίτερα να περάση η νύκτα, πριν πάρης την απόφασίν σου. Μην οργίζεσαι και ΜΗΝ ΑΦΗΣΕΙΣ ΤΟΝ ΗΛΙΟΝ ΝΑ ΔΥΣΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ ΣΟΥ.
Έσο ήρεμος την σκέψιν και τον νου και μην λησμονείς ποτέ ότι βασιλεύεις λαού μεσημβρινού, του οποίου η οργή και το ευέξαπτον στιγμιαίως αναφλέγονται, και εις μίαν τοιάυτην στιγμήν ημπορεί να είπη και να πράξη πολλά, τα οποία μετά τινα στιγμήν ίσως τα λησμονεί πάλιν.
Δια τούτο μη θυμώνεις ποτέ, και μη λησμονείς, ότι συχνά είνε προτιμότερον να υποφέρει ο Βασιλεύς ο ίδιος, έστω και ηθικώς, παρά να υποφέρη ο λαός και ο τόπος.
«Επίσης, τα συμφέροντα του Λαού και του Τόπου να προηγούνται παντός άλλου συμφέροντος. Ενθυμού τούτο πάντοτε, αγαπητέ μου Ντίνο, και ο Θεός εν τη απεράντω Του χάριτι και αγαθότητι θα σ’ ευλογήση και θα σε βοηθήση εις το βαρύ σου έργον και το πλήρες ευθυνών αξίωμά σου.
«Αγάπα και προστάτευε την ευλογημένην σου μητέρα, να ήσαι δι’ αυτήν πάντοτε τρυφερός και αφοσιωμένος υιός.
«Δώσε εις τα παιδιά σου καλήν υγεία και Ελληνικήν ανατροφήν. ΟΦΕΙΛΟΥΝ ΝΑ ΕΙΝΕ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΤΙΠΟΤΕ AΛΛΟ.
Αγάπα τ’ αδέλφια σου, να είσαι πάντοτε δι’ αυτά καλός αδελφός.
Εάν ποτε ηδίκησα κανένα από σας, τ’ αγαπημένα μου παιδιά, συγχωρέστε με.
Την προσφιλή μου Όλγα αγαπώ μέχρι τελευταίας μου πνοής.
Και τώρα σας ευλογώ όλους.
Ο Θεός να σας ευλογή και να σας φυλάττη μαζή με την αγαπητήν μου μικράν Ελλάδα.
Μη με λησμονήσετε. Αμήν»

Φωτο: Η είσοδος του βασιλιά Γεωργίου με το διάδοχο Κωνσταντίνο μπαίνουν έφιπποι στη Θεσσαλονίκη.

Φώτο 2: το βιογραφικό του Γεωργίου, όπως δημοσιεύθηκε σε εφημερίδα της εποχής.

Μακεδονία 1913, σφαγές στο Σιδηρόκαστρο Δεμίρ Ισσάρ

Slaughters of Demir Issar (Sidirokastro)

Konstantinos: "I will be forced to proceed in reprisal "

...The information was reported for other Macedonian cities where the Bulgarians left hurried causing destructions.
Konstantinos, could not believe what it heard about Demir Issar (Sidirokastro, near Serres). He gave command to investigate all that were reported. For that, one officer from his staff with escort, left for slaughters’s place.


Για τις σφαγές του Δεμίρ Ισσάρ (Σιδηρόκαστρο)

Κωνσταντίνος: «Θα αναγκαστώ να προβώ σε αντίποινα»

Γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Εχέδωρος

Την ημέρα που ο ελληνικός στρατός μπήκε ελευθερωτής στη Στρώμνιτσα, ελήφθησαν πληροφορίες από το Γενικό Επιτελείο του Στρατηλάτη Κωνσταντίνου, για εγκλήματα κατά αμάχων.
Οι πληροφορίες αναφέρονταν για άλλες μακεδονικές πόλεις όπου οι Βούλγαροι έφευγαν εσπευσμένα προξενώντας καταστροφές.
Ο Κωνσταντίνος δεν μπορούσε να πιστέψει αυτά που άκουγε για το Δεμίρ Ισσάρ (Σιδηρόκαστρο). Έδωσε εντολή να διερευνήσουν όλα όσα αναφέρονταν. Για το σκοπό αυτό αξιωματικός από το επιτελείο του με συνοδεία έφυγε για τον τόπο των σφαγών.

"Θα αναγκασθώ να προβώ εις αντίποινα", τονίζει ο Στρατηλάτης προς τις Μεγάλες Δυνάμεις (εφημ. 27 Ιουν 1913)

Τους έσφαξαν

Ο μέραρχος της έκτης Μεραρχίας Δελαγραμμάτινας, πήγε στο Δεμίρ Ισσάρ και αφού διενήργησε έρευνα απέστειλε τηλεγράφημα στο Στρατηλάτη.
Το τηλεγράφημα αυτό έχει ως εξής:

« Λαμβάνω την τιμή να αναφέρω ότι μετά τις πληροφορίες που λάβαμε για σφαγές στο Δεμίρ Ισσάρ, εστάλη αξιωματικός του Επιτελείου που εξακρίβωσε τα παρακάτω:
Ο Βούλγαρος λοχαγός της χωροφυλακής Μίκτα Μίλεγκώφ με την υπόδειξη τριών βουλγαρόφωνων κατοίκων συνέλαβε το Μητροπολίτη Κωνσταντίνο, τον ιερέα Παπασταύρο, τον προύχοντα Θωμά Παπαζαχαρίου και πλέον των εκατό άλλων ομογενών, του οποίους έκλεισε στον περίβολο της βουλγαρικής Σχολής.
Όλους αυτούς τη νύχτα της 25ης προς 26 τρέχοντος μηνός (1913) Βούλγαροι στρατιώτες και χωροφύλακες τους σκότωσαν. Αγγάρεψαν, μάλιστα, Τούρκους χωρικούς και τους έθαψαν στον περίβολο της Σχολής, έξω από τον ανατολικό μαντρότοιχο αυτής.
Ο αξιωματικός του επιτελείου μου διέταξε την εκταφή αυτών για να βεβαιωθεί για το αποτρόπαιο γεγονός. Πράγματι, σε βάθος πλέον των δύο μέτρων βρέθηκαν μαζεμένα τα πτώματα αυτών που έσφαξαν.
Εκτός από τις σφαγές, αξιωματικοί αλλά και στρατιώτες του βουλγαρικού στρατού βίασαν πολλές παρθένους. Μία, μάλιστα, από αυτές, ονομαζόμενη Αγαθή Θωμά, κόρη κηπουρού, αντιστάθηκε και την έσφαξαν. Τα καταστήματα της πόλης καταστράφηκαν και διαρπάχθηκαν καθώς και όλα τα σκεύη των σπιτιών των ομογενών, πολλούς από αυτούς έσωσαν οι Τούρκοι που τους έκρυψαν στα σπίτια τους.
Γενικά η πόλη παρουσιάζει οικτρό θέαμα καταστροφής και η πείνα απειλεί να την συμπληρώσει.»

Κωνσταντίνος: Διαμαρτυρηθείτε!

Με το τηλεγράφημα αυτό ο βασιλιάς Κωνσταντίνος εξοργίστηκε και από το Γενικό Επιτελείο που έδρευε στη Δοϊράνη έστειλε το παρακάτω κείμενο στο Υπουργείο Εξωτερικών:

«Έκτη μεραρχία αναφέρει ότι Βούλγαροι στρατιώτες με διαταγή κάποιου λοχαγού της χωροφυλακής συνέλεξαν στο προαύλιο της βουλγαρικής Σχολής το Μητροπολίτη του Δεμίρ Ισσάρ, δύο ιερείς και πάνω από εκατό προκρίτους, τους οποίους κατέσφαξαν.
Η Μεραρχία διέταξε την εκταφή των πτωμάτων και βεβαιώθηκε το έγκλημα. Βίασαν παρθένους και μία που αντιστάθηκε την κατέσφαξε.
Διαμαρτυρηθείτε με εντολή μου, στους αντιπροσώπους των πολιτισμένων Δυνάμεων εναντίον των ανθρωπόμορφων αυτών τεράτων και σε ολόκληρο τον πολιτισμένο κόσμο και δηλώσατε ότι θα αναγκαστώ με λύπη μου να προβώ σε αντίποινα, για να εμπνεύσω κάποιο φόβο και σκέψη πριν γίνουν τέτοια εγκλήματα.
Οι Βούλγαροι επισκιάζουν όλες τις φρικαλεότητες των βαρβαρικών επιδρομών του παρελθόντος και αποδεικνύουν ότι δεν έχουν πια το δικαίωμα να συγκατελέγονται μεταξύ των πολιτισμένων λαών.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Β.»

Το κείμενο δόθηκε και στον ανταποκριτή των “Times” του Λονδίνου ο οποίος τηλεγράφησε ότι το Δεμίρ Ισσάρ, το τελευταίο βουλγαρικό φρούριο στη Μακεδονία καταλήφθηκε από τον ελληνικό στρατό. Ο ανταποκριτής προσθέτει ότι ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος διαβίβασε σε αυτόν στη Δοϊράνη δριμύτατη τηλεγραφική διαμαρτυρία για την εξακρίβωση των σφαγών του Δεμίρ Ισσάρ.

Στρώμνιτσα 1913 μέρος Β' Strumica 1913 part B'

Slaughters in Strumica
by Giorgos Echedoros
When the Bulgarian army receded afterwards the battle of Kastourino as we reported in our note it passed from Strumica. There he was split. Were then created robber crowds and they destroyed the Greek and Ottoman shops of market of city.


Σφαγές στη Στρώμνιτσα
Γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Εχέδωρος

Οι Έλληνες κάτοικοι της Στρώμνιτσας μαζεύτηκαν στην κεντρική αγορά της πόλης και μαζί με τα γυναικόπαιδα βγήκαν αναμνηστική φωτογραφία με τους Έλληνες στρατιώτες.

Όταν ο βουλγαρικός στρατός υποχώρησε μετά τη μάχη του Καστορίνου ή Κουστουρίνου όπως αναφέραμε σε σημείωμά μας πέρασε από την Στρώμνιτσα. Εκεί διασπάστηκε. Δημιουργήθηκαν τότε ληστρικά μπουλούκια που λεηλάτησαν τα ελληνικά και οθωμανικά καταστήματα της αγοράς της πόλης. Μπήκαν σε ελληνικά σπίτια τα κατέστρεψαν και άρπαξαν ότι έβρισκαν: χρήματα, τιμαλφή και άλλα πολύτιμα ευμετακόμιστα αντικείμενα.
Σύμφωνα με τηλεγράφημα που εστάλη από τη Δοϊράνη προς το Υπουργείο Στρατιωτικών «ο Έλληνας ιερέας Παπακωνσταντίνος σκοτώθηκε με άγριο τρόπο από τους Βουλγάρους, τραυματίστηκε η σύζυγός του, η κόρη του διέφυγε την ατίμωση πηδώντας από το παράθυρο του σπιτιού τους.»
Το πολυπληθές ελληνικό στοιχείο της πόλης είχε τρομοκρατηθεί από τις βιαοπραγίες των Βουλγάρων. Κλείστηκε στα σπίτια του σε αναμονή του ελληνικού στρατού.
Οι Βούλγαροι παρόλα αυτά διέρρηξαν το σπίτι του Έλληνα Αβδέλου, σκότωσαν έναν οικογενειακό φίλο από τη Γευγελή που τον φιλοξενούσαν αφού δεν κατόρθωσε να διαφύγει. Ο ιδιοκτήτης σώθηκε αφού διέφυγε από τη στέγη του σπιτιού του. Το ελληνικό στοιχείο δεινοπάθησε αλλά δεν ήταν μόνο αυτό. Οι Βούλγαροι φόνευσαν μέσα στο κέντρο της Στρώμνιτσας 16 Οθωμανούς, μεταξύ των οποίων υπήρχαν και παιδιά.
Συνέλαβαν αρκετούς επιφανείς Έλληνες της πόλης για να τους απαγάγουν ως ομήρους για να εξασφαλίσουν την οπισθοχώρησή τους.
Αναφέρονται μάλιστα και τα ονόματά τους: Κ. Σταμπουλής, Γ. Καραμανώλης, Ι. Βελλίνος, Ν.Βελλίνο, Αθ. Βελλίνο, Β. Τζίνετζη, Τράϊκο, Ν.Στάνη, Ν. Δημητρίου, Ι. Δοϊμενίδη, Κ. Μπομποβίκη, Σωτ. Σταύρου, Ν. Κούλουσχο, Κ. Λαπαπέσκα, Ν. Χρυσίκη, Σ.Παπαγιδάρη, Κ. Μπογδαντάρη, Π. Διαμπουλή, Κ. Παπανικολάου, Β. Νίου, Γ. Μάγειρου, και Ν. Πάρτη.
Ο Έλληνας Μητροπολίτης της Στρώμνιτσας Αρσένιος, μάταια ζήτησε την απελευθέρωσή τους. Δήλωσε, μάλιστα, πως απεκδύεται της ευθύνης για τις αντεκδικήσεις στις οποίες θα παρασυρθούν οι Έλληνες όταν θα κυριεύσουν την πόλη κατά των Βούλγαρων κατοίκων της πόλης και των χωριών, αν οι συλληφθέντες πρόκριτοι απάγονταν ή κακοποιούνταν.
Οι Βούλγαροι άκουσαν τον Μητροπολίτη που μίλησε ενώπιον των κατοίκων της Στρώμνιτσας και τους άφησαν ελεύθερους εκτός από δύο του Γ. Καραμανώλη και Ι. Βελλίνου, τους οποίους έσφαξαν.
Για να εκδικηθούν μάλιστα τον Αρσένιο, προσπάθησαν να τον κλείσουν στο χολεροκομείο της πόλης, ως δήθεν χολεριασμένος. Για να μη χαρακτηριστεί ως ύποπτο το φρικιαστικό αυτό κακούργημα πίεζαν τον γιατρό ανεψιό του Μητροπολίτη να συντάξει γνωμάτευση που να πιστοποιεί το νόσημα. Ευτυχώς ο Αρσένιος κατάφερε να διαφύγει τη νύκτα σε γειτονικό χωριό. Εκεί χριστιανοί κάτοικοι τον κρύψανε μέχρι τη φυγή των Βουλγάρων από τη Στρώμνιτσα.
Η πόλη καταλήφθηκε από το ελληνικό ιππικό στις επτά το απόγευμα της Τετάρτης 26 Ιουνίου 1913.
Μία ώρα μετά, βουλγαρικές ομάδες στρατιωτών που οπισθοχωρούσαν έκαναν προσπάθεια να μπουν στην πόλη. Ειδοποιήθηκαν όμως από ανιχνευτές τους πως στην πόλη βρισκότανε ήδη ελληνικός στρατός. Τράπηκαν σε φυγή και έτσι σώθηκε η Στρώμνιτσα από νέες λεηλασίες και σφαγές.
Χαρακτηριστικά μάλιστα αναφέρεται πως η εμφάνιση των Βούλγαρων ανιχνευτών προκάλεσε πανικό και σχεδόν όλοι οι κάτοικοι για το φόβο των σφαγών βγήκαν μισόγυμνοι με παιδιά και γυναίκες και διανυκτέρευσαν στα γύρω υψώματα.
Νωρίς το πρωί αποκαταστάθηκε η τάξη. Ενθουσιώδης εκδηλώσεις ακολούθησαν από τους χιλιάδες Έλληνες και εκατοντάδες Οθωμανούς. Και όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά: «ενθουσιωδέστερον των Ελλήνων πανηγυρίζουν οι Τούρκοι την απολύτρωσιν εκ της βουλγαρικής τυραννίας.»
Η Στρώμνιτσα με την κατάληψη από τον ελληνικό στρατό σώθηκε και δεν έπαθε το παραμικρό. Είναι ψευδές ότι το ελληνικό πυροβολικό κατέστρεψε την πόλη. Όταν εισήλθε το ελληνικό ιππικό η πόλη φυσιογνωμικά ήταν απείραχτη. Εκτός των ελληνικών οικιών οι οποίες καταστράφηκαν και κάηκαν από τους βουλγαρο - κομιτατζήδες. Η υποδοχή μάλιστα που τους επιφυλάχτηκε ήταν αυτή των ελευθερωτών. Ένα μήνα όμως αργότερα, ο ενθουσιασμός των Ελλήνων κατοίκων που αποτελούσαν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της πόλης, μετατράπηκε σε γοερό κλάμα.
Έμελλε να ξεριζωθούν μετά από χιλιάδες χρόνια και να κάψουν με τα ίδια τα χέρια τους τα σπίτια που εγκατέλειπαν για να έρθουν εντός των ορίων της νέας Ελλάδας.
Συνεχίζεται

Στρώμνιτσα 1913 μέρος Α' Strumica 1913 part A

Battles in narrow of Strumica 1913

by Giorgos Echedoros

The Greek Army Commander king Konstantinos when reached in Doiran was informed for the kidnapping of Greek Bishop and sovereigns of the city.It was announced, thus, officially that arrested from the Bulgarians, as hostages, they were:

Μάχες στα στενά

της Στρώμνιτσας 1913

Γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Εχέδωρος

Ο Στρατηλάτης βασιλιάς Κωνσταντίνος όταν έφθασε στη Δοϊράνη πληροφορήθηκε για την απαγωγή του Έλληνα Επισκόπου και των προκρίτων της πόλης.

Ανακοινώθηκε, έτσι, επίσημα πως οι απαχθέντες από τους Βουλγάρους, ως όμηροι, ήταν : Ο επίσκοπος Πολυανής Φώτιος, ο ανεψιός του Δημ. Τσικμάκης, Γεώργιος Τσουμάκης, Χρήστος Ψωμάς, Δημ. Χατζηιωάννου, Γ. Μοναστήρης, Γ. Αναστασίου, Σπύρος Γρηγορίου, Βασίλειος Μπούρτσος, Κ. Μάρκου, Α. Μάρκου, Γ. Τερζιτάνης, Χρ. Τερζιτάνης, Δ. Μάρκου, Κ. Λιόλης, Κ. Σαλαμάνης, Λ. Δεμπόλας, Α. Νάτσικας, Ι, Ζανής και ο νυκτοφύλακας Γρηγόριος.

Εκτός από τους παραπάνω πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών οι Βούλγαροι συνέλαβαν και έστειλαν στις Σέρρες που βρισκόταν τότε υπό την κατοχή τους : τον ιερέα Παπαπέτρου, το Δημ. Αθανασιάδη, διευθυντή της Ελληνικής Σχολής Δοϊράνης, Δημήτριο Καραουλάνη, Ν. Ζήνωνα, Ν. Πάϊκο. Λ. Παπαγιαννάκη, Κ. Βογιατζή, Π. Χατζηνάκο και Γ. Χατζηγρηγορίου.

Η ελληνική Κυβέρνηση ζήτησε την απελευθέρωση των ομήρων και ενημέρωσε με τηλεγραφήματα τα διεθνή μέσα ενημέρωσης.

Αναστάσιος Κ. Γιώτης, λοχαγός του 1ου Πεζικού Συντάγματος. Φονεύθηκε στη Μάχη του Κιλκίς. Στη μάχη των Ιωαννίνων της 6ης Δεκεμβρίου είχε τραυματιστεί δύο φορές, επανήλθε και μετείχε στην εκπόρθηση των Ιωαννίνων.

Το πρώτο μέρος του ελληνοβουλγαρικού πολέμου έκλεισε με την κατάληψη της Δοϊράνης. Ο βουλγαρικός στρατός κατέφυγε προς την Στρώμνιτσα, όπου δημιούργησε αμυντικές γραμμές σε όλο το μήκος των Στενών που οδηγούν στη Στρώμνιτσα.

Ενισχύθηκε μάλιστα από δυνάμεις που διατηρούσε στο Ιστίπ, το οποίο με την είδηση της κατάληψης της Δοϊράνης εγκαταλείφθηκε.

Στο μεταξύ από την περιοχή της Στρώμνιτσας, οι Βούλγαροι, είχαν αρχίσει από μέρες να μεταφέρουν πολεμικά υλικά σε ασφαλή τοποθεσία που ήταν η δεύτερη αμυντική γραμμή βόρεια του όρους Κερκίνης, μεταξύ Μελενίκου και Πετριτσίου.

Η προέλαση του Ελληνικού Κέντρου από τη Δοϊράνη άρχισε αμέσως μετά τη μάχη της Δοϊράνης, από το πρωί της Τετάρτης 24ης Ιουνίου.

Η αμυνόμενη βουλγαρική μεραρχία του στρατηγού Τένεφ καθώς και τα τρία συντάγματα της 3ης Μεραρχίας υπό του Σαράφωφ προσπαθούσαν να κρατήσουν την πρώτη αμυντική γραμμή στα στενά του Ντεντελή.

Μέσα στις βουλγαρικές ομοβροντίες οι στρατιώτες του πεζικού του Κέντρου εφορμούν με τη λόγχη.

Το ελληνικό πυροβολικό αδυνατεί να εξελιχθεί λόγω της ανωμαλίας του εδάφους και παραμένει στην αμαξιτή οδό των Στενών.

Οι Βούλγαροι αντιλήφθηκαν πως ήταν αδύνατο να κρατήσουν τα στενά του Ντεντελί όταν είδαν δύο ελληνικές μεραρχίες που προσπαθούσαν να τους υπερφαλαγγίσουν। Δίνουν το σύνθημα της οπισθοχώρησης για να βρουν το χρόνο να οργανωθούν στη δεύτερη αμυντική γραμμή.

Οι Βούλγαροι αμύνονται στη 2η γραμμή (25 Ιουνίου)

Πρωτοσέλιδο της εφημερίδας Εμπρός, Πέμπτη 27 Ιουνίου 1913. " Ο Στρατός μας στα στενά της Στρώμνιτσας''

Την γραμμή αυτή αποτελούσαν οι δυτικοί πρόποδες της Κερκίνης, δια μέσω των οποίων συνεχίζει η φυσική στενωπός για τη Στρώμνιτσα. Η βουλγαρική άμυνα είχε απλωθεί σε ένα μήκος 14 χιλιομέτρων με κατεύθυνση από την ανατολή προς τη δύση. Άρχιζε από τα υψώματα 1063, 1135, πάνω από τις λοφοσειρές του χωριού Ορμανλί, έπιανε το ύψωμα Ταλ Οτμπούκ Tεπέ (ύψωμα 850) που δεσπόζει του στενωπού και συνεχίζει με το Γάβροβο (ύψωμα 140) και πάνω από τις βουνοσειρές του Βαλάντοβο.

Η μάχη η οποία θα άρχιζε ήταν πολύ κρίσιμη. Στο κέντρο δεν υπήρχε ελληνικό πυροβολικό και η θέση των Ελλήνων ήταν δύσκολη. Το ελληνικό πεζικό ήταν υποχρεωμένο να καταλάβει δασώδη και απότομα μέρη μέσα στα αναρίθμητα καταιγιστικά πυρά του βουλγαρικού πυροβολικού.

Η ψυχολογία όμως είναι το μεγαλύτερο όπλο. Έτσι, στην κατάλληλη ψυχολογική στιγμή μεταδίδεται σε όλες τις ελληνικές γραμμές ότι κατά την εκπόρθηση των πρώτων αμυντικών γραμμών του εχθρού, σώματα ελληνικού πεζικού εφόρμησαν με τη λόγχη και κατέλαβαν τρεις λόφους και τα εννέα τηλεβόλα που υπήρχαν σε αυτούς, τύπου Κρεζώ.

Σκληρές μάχες (26 Ιουνίου)

Συγχρόνως όμως στις 3 η ώρα το απόγευμα της 26 Ιουνίου, τρεις ελληνικές πυροβολαρχίες εξελίσσονται σε ομαλό έδαφος κοντά στο Γάβροβο και ανταπεξέρχονται κατά των βουλγαρικών πυροβολείων στα υψώματα του Κουστούρινου.

Το ελληνικό μηχανικό τελείωνε σε απίστευτο χρόνο απαραίτητα τεχνικά έργα για να επιτευχθεί η πρόσβαση της πυροβολικής μοίρας. Κατάφερε, έτσι, να ανέβει στα υψώματα του Γάβροβου και από εκεί να κατακεραυνώσει το βουλγαρικό πεζικό που βρισκόταν στο ύψωμα του Ορμανλί.

Ο εχθρός όμως είχε ήδη πτοηθεί. Κυρίως όταν οι ελληνικές δυνάμεις με το ορειβατικό πυροβολικό είχαν καταλάβει τα ανατολικά υψώματα της βουλγαρικής άμυνας.

Στο Κέντρο μία ελληνική Μεραρχία κατέλαβε την περιοχή από του Ορμανλί μέχρι το ύψωμα 1063 ενώ το υπόλοιπο μέρος του στρατού εξακολούθησε την αναρρίχηση στις κορυφές μέσα από χαράδρες και δάση. Ήταν μια δύσκολη επιχείρηση αφού δέχονταν συνέχεια καταιγισμό από το βουλγαρικό πυροβολικό.

Η σφοδρότητα της μάχης κόπασε όταν έπεσε το σκοτάδι. Μέχρι της ένδεκα το βράδυ ακούγονταν ασθενείς τουφεκιοβολισμοί και κάπου - κάπου κανονιοβολισμοί.

Το ελληνικό πυροβολικό είχε προχωρήσει αρκετά και εκτόπισε με τη λόγχη τα εχθρικά κλιμάκια προς την κύρια γραμμή της άμυνας των. Η αυριανή ημέρα ήταν καθοριστική για την έκβαση της μάχης των Στενών.

Συνεχίζεται

The Greek Army Commander Konstantinos in Doiran Greeks and moslems Doiran's Ο Στρατηλάτης Κωνσταντίνος στη Δοϊράνη 1913

The Greek Army Commander Konstantinos
in Doiran 1913

On June 24, 1913 the King Konstantinos entered, liberator, on horse in macedonian city of Doiran, accompanied from successor Georgio, the princes Christoforo, Alexio, as well as him military staff.


Ο Στρατηλάτης Κωνσταντίνος στη Δοϊράνη 1913

Γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Εχέδωρος



Ο Στρατηλάτης Κωνσταντίνος με το Επιτελείο του στο σιδ. σταθμό Δοϊράνης (24 Ιουνίου 1913)
αρχείο Γ. Εχέδωρου

Στις 26 Ιουνίου 1913 η ελληνική κυβέρνηση έστειλε ακόμη μια επιστολή διαμαρτυρίας στις Μεγάλες Δυνάμεις για τις θηριωδίες των Βουλγάρων κατά του άμαχου πληθυσμού.
Η επιστολή αναφερόταν για τις φρικιαστικές σφαγές και εμπρησμούς του βουλγαρικού στρατού στη Νιγρίτα και στη Μπογδανίτσα. Τονίστηκε, μάλιστα, σε αυτήν, η σύλληψη του Μητροπολίτου Πολυανής Φωτίου και των 20 προκρίτων της Δοϊράνης, του οποίους πήραν στην υποχώρησή τους οι Βούλγαροι και η τύχη τους αγνοείτο.
Η διαμαρτυρία καταλήγει πως η ελληνική κυβέρνηση φρονεί ότι τέτοια εγκλήματα ατιμάζουν τον πολιτισμό, είναι πρωτάκουστα και βρίσκονται αντίθετα με τις διεθνείς συνθήκες.

Η σύλληψη του Φωτίου

Όπως δημοσιεύεται στις αθηναϊκές εφημερίδες της εποχής (Σκριπ, Εμπρός 26 Ιουν. 1913) μετά την κατάληψη του Κιλκίς από τον ελληνικό στρατό οι επικεφαλής του βουλγαρικού στρατού είχαν σοκαριστεί.

Στις 22 Ιουνίου 1913 ο επίσκοπος Φώτιος κλήθηκε στο βουλγαρικό διοικητήριο της Δοϊράνης δήθεν προς συνεννόηση. Εκεί του ανακοινώθηκε ότι είναι αιχμάλωτος, αυτός και οι είκοσι πρόκριτοι της πόλης και θα οδηγηθούν στη Σόφια.
Ο Φώτιος με δύναμη ψυχής, όπως είπαν οι παρευρίσκοντες μάρτυρες είπε τα εξής:
«Προβλέπω τους σκοπούς σας, αλλά αυτό δεν με πτοεί. Ας καταλάβει ο ελληνικός στρατός την Δοϊράνη και ας λείψω εγώ. Θα βρεθούν χίλιοι άλλοι Έλληνες επίσκοποι για να συμπληρώσουν την έλλειψή μου. Δεν πρέπει να λησμονάτε ότι εμείς συνεχίζουμε το μέγα έργο του Πατριάρχου μας Γρηγορίου του Ε΄.»

Μουσουλμάνοι στον Κωνσταντίνο

Στο μεταξύ το Στρατιωτικό Επιτελείο μετά την κατάληψη της Δοϊράνης είχε στρατοπεδεύσει γύρω από το σιδηροδρομικό σταθμό Δοϊράνης. Τότε οι μουσουλμάνοι των γύρω οικισμών που δεινοπάθησαν από τους Βουλγάρους είδαν τους Έλληνες σαν ελευθερωτές.

Φωτο : Η τρομοκρατία των Βουλγάρων επί του μουσουλμανικού στοιχείου της περιοχής Κιλκισίου & Δοϊράνης περατώθηκε με την προέλαση του ελληνικού στρατού. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ήταν ο λυτρωτής τους.


Τηλεγράφημα που εστάλη στο Υπουργείο Εξωτερικό για το σχετικό θέμα τονίζει:
«Μουσουλμανικό στοιχείο υποστηρίζει τον ελληνικό στρατό που προελαύνει. Τον θεωρεί ελευθερωτή και εκδικητή φοβερών κακουργιών που διαπράχτηκαν από τους Βουλγάρους και υπό της κυριαρχίας των οποίων έζησαν τρομοκρατούμενοι.
Μουσουλμάνοι εφοδιάζουν τον στρατό με νερό, προσφέρουν γάλα, τρέχουν προς περιποίηση τραυματιών Ελλήνων, εκφράζουν, μάλιστα, την ευχαρίστησή τους για την ήττα των Βουλγάρων.
Όλος ο πληθυσμός, χιλιάδων Ελλήνων και μουσουλμάνων κατοίκων της Δοϊράνης μετέβησαν στο σιδηροδρομικό σταθμό Δοϊράνης, όπου στρατοπέδευσε το Γεν. Ελληνικό Αρχηγείο. Επιτροπή κατοίκων παρουσιάσθηκε στο Βασιλιά Κωνσταντίνο και εξέθεσε την κατάσταση της πόλης.»

Η επιτροπή αναφέρθηκε στις θηριωδίες των κομιτατζήδων, δήλωσε μάλιστα πως όλες οι Οθωμανίδες και οι Οθωμανόπαιδες βιάστηκαν από Βούλγαρους στρατιώτες.
Ο Κωνσταντίνος όταν άκουσε τις αφηγήσεις της επιτροπής έδωσε αμέσως εντολή να χορηγηθούν οι αναγκαίες τροφές, ειδικά στα παιδιά που έμειναν ορφανά.

Ο Στρατηλάτης Βασιλιάς Κωνσταντίνος

Ελευθερωτής Δοϊράνης

« Η πόλη της Δοϊράνης», γράφει εφημερίδα Εμπρός (27-6-1913), έχει ωραιότατη θέα, εκτός από μερικές δεκάδες οικιών που κάηκαν από τις οβίδες, οι άλλες διατηρούνται ανέπαφες.

Γενικά η πόλη έχει απόλυτα ελληνική μορφή, σχολεία, εκκλησίες, ιδρύματα φιλανθρωπικά»
Στο μεταξύ τρεις μέρες του παραπάνω δημοσιεύματος εισήλθε στην αναφερόμενη πόλη ο στρατηλάτης Κωνσταντίνος. Θα προβούμε σε μια αναφορά σε αυτήν.
Στις δέκα το πρωί της 24ης Ιουνίου 1913 ο βασιλιάς Κωνσταντίνος έφιππος μπήκε στη Δοϊράνη συνοδευόμενος από τον διάδοχο Γεώργιο, τους πρίγκηπες Χριστόφορο, Αλέξιο καθώς και το στρατιωτικό επιτελείο του.
« Το θέαμα ήταν υπέροχο, της εισόδου του Βασιλιά στην Δοϊράνη, και δεν απήχε των θρυλικών αρχαίων αποθεώσεων.»
Στην είσοδο της πόλης τον προϋπάντησαν οι κάτοικοι με σημαίες και δάφνες ζητοκραυγάζοντας.
Όταν ο Κωνσταντίνος πέρασε μπροστά από τριάντα Ελληνίδες που φορούσαν την ιδιόρρυθμο στολή τους η συγκίνηση έφθασε στο απόγειο.
«Ζήτω ο βασιλιάς μας, ζήτω ο ελευθερωτής μας, φώναζαν με δάκρυα στα μάτια από χαρά και συγκίνηση. Τη συγκίνηση αυτή μετέδωσαν στον “έφιππον και ψυχρόν’’ στρατηλάτη Κωνσταντίνο που δάκρυσε.
«Και έσκυψε ο σιδηρούς Άναξ και εχαιρέτισε υπό πανζουρλισμόν επευφημιών του στρατού και των κατοίκων με την σειράν όλες εκείνες τις εύκορμες Ελληνίδες»
Η Στρατηλάτης με τους πρίγκηπες κατέλυσε στο άδειο επισκοπικό μέγαρο της Δοϊράνης.
Η πόλη εκείνο το βράδι φωταγωγήθηκε όσο ποτέ.

«Το δε θέαμα ήτο μαγευτικόν και δη εκ του σιδηροδρομικού σταθμού».

Κομιτατζήδες, Δοϊράνη, Αμάραντα, Τέρπυλος, Β΄ Βαλκανικός, Μάχη Κιλκίς 1913, Priest Gustave Michel: I was there...

1913, Priest Gustave Michel: I was there...
The catholic priest of Kilkis Gustave Michel (1913), was driving in his narration for the atrocities [komitatzidon] at Greeks and Ottomen. (Publications of athenian newspapers, 1913 June 26)

Για τις φρικαλεότητες των κομιτατζήδων το 1913

Πατήρ Μισέλ: ήμουν εκεί...
Γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Εχέδωρος

Ο καθολικός ιερέας του Κιλκίς Γουσταύoς Μισέλ, ήταν καταιγιστικός στην αφήγησή του για τις θηριωδίες των κομιτατζήδων κατά Ελλήνων και Οθωμανών. (Δημοσίευμα αθηναϊκής εφημερίδας 26 Ιουνίου 1913)

Οι Βούλγαροι στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο είχαν καταλάβει ένα μέρος της Μακεδονίας και προσπάθησαν με διάφορα μέσα να το ενσωματώσουν στην επικράτειά τους. Παραστρατιωτικές ένοπλες ομάδες καθοδηγούμενες από στελέχη του πάλαι βουλγαρικού κομιτάτου έδρασαν τότε στην κατεχόμενη Μακεδονία με σκοπό να αλλοιώσουν τον πραγματικό πληθυσμό της.
Τα γεγονότα τα οποία διαδραματίστηκαν στη διάρκεια της οκτάμηνης βουλγαρικής κατοχής (από τον Οκτώβριο του 1912 έως τον Ιούνιο του 1913) εις βάρος άμαχων πληθυσμών χαρακτηρίστηκαν ως κανιβαλισμοί και θηριωδίες από τον Τύπο της εποχής.
Μια σημαντική πηγή των γεγονότων αυτών ήταν ο ηγούμενος της καθολικής μονής του Κιλκίς Γουσταύος Μισέλ. Πολλά δημοσιεύματα ελληνικών εφημερίδων τον αναφέρουν και ως ‘πατέρα Γουσταύο Μιχαήλ’ προς το ελληνικότερο, η πραγματική του όμως ονομασία ήταν Gustave Michel .
Οι Βούλγαροι επειδή ήταν αρχηγός ξένης θρησκευτικής αποστολής δεν τον ενοχλήσανε. Έτσι έγινε, άθελά του, μάρτυρας φρικιαστικών γεγονότων, ειδικά για την ευρύτερη περιοχή του Κιλκίς.
Στις αφηγήσεις του, ο ιερέας Μισέλ, καταγράφει τα τερατουργήματα των κομιτατζήδων. Στο Κιουρκούτ (χωριό του Κιλκίς σήμερα λέγεται Τέρπυλος) βουλγαρική συμμορία με αρχηγό τον Ντόντσωφ μάζεψε όλους του άνδρες των γύρω οικισμών και τους έκλεισαν στο τέμενος του Κιουρκούτ. Με τη βία έφεραν τις γυναίκες αυτών γύρω από το τέμενος για να δούν το θέαμα. Έριξαν κατά του τεμένους τρεις βόμβες και αφού δεν ανατινάχθηκε το κτίριο οι κομιτατζήδες το έβαλαν φωτιά. Έτσι, όλοι οι άνδρες που υπολογίζονται στους επτακοσίους κάηκαν ζωντανοί. Όσοι, μάλιστα, προσπάθησαν να βγούν από το τζαμί τους σκότωναν οι κομιτατζήδες που είχαν περικυκλώσει το τέμενος.
Όπως αναφέρει ο ιερέας Μισέλ, όταν επισκέφθηκε το Κιουρκούτ βρήκε στους δρόμους κεφάλια ανθρώπινα, χέρια και πόδια απανθρακωμένα.
«Με βοήθησαν», σημειώνει ο καθολικός ηγούμενος, «μερικές φτωχές γυναίκες να μαζέψω τα πτώματα, αλλά με κατηγόρησαν οι κομιτατζήδες ότι μαζεύω τα κεφάλια για να τα στείλω στη Γαλλία».
Στην Πλανίτσα (σημερινό χωριό Φύσκα του Κιλκίς), η συμμορία του Κουτσώφ έκανε ακόμη χειρότερες φρικαλεότητες. «Κατ’ αρχή όλοι οι άνδρες οδηγήθηκαν στο τέμενος του χωριού και κάηκαν ζωντανοί μπροστά στα μάτια των γυναικοπαίδων.Μετά τους άνδρες ακολούθησε η απανθράκωση των γυναικοπαίδων στην πλατεία του οικισμού. Στο Ραϊνοβο πολλοί άνδρες σφαγιάστηκαν και τα πτώματά τους γέμισαν ένα φρεάτιο.

Οι μαρτυρίες του καθολικού ιερωμένου είναι καταιγιστικές. Οι αφηγήσεις του δημοσιεύθηκαν και στη Γαλλία και σήκωσαν θύελλα διαμαρτυριών. Για την πόλη Κιλκίς θα σημειώσει: « Στο Κιλκίς οι μουσουλμάνοι σφαγιάστηκαν από τον βουλγαρικό πληθυσμό της πόλης και το τζαμί τους καταστράφηκε.
''Συνομίλησα'', σημειώνει ο ιερέας Μιχαήλ, ''με κομιτατζήδες οι οποίοι μου αφηγήθηκαν με απίστευτο κυνισμό τις σφαγές τους».
Το σημαντικότερο των αφηγήσεων αυτών του καθολικού ιερέα είναι πως τα γεγονότα δεν συμπεριλαμβάνονται στα πεδία των μαχών. Αποτελούν στίγματα ακραίας συμπεριφοράς των κομιτατζήδων κατά του άμαχου πληθυσμού. Όχι μόνον του οθωμανικού αλλά του πατριαρχικού, του ελληνικού στοιχείου της περιοχής.
Στην αφήγησή του ο πατήρ Μισέλ θα σημειώσει:
«Μεταξύ των Βουλγάρων κομιτατζήδων υπήρχαν και μερικοί έμποροι από τη Σόφια, φοιτητές, διάφοροι επαγγελματίες. Ένας φιλόλογος μου αφηγήθηκε ότι αυτός φόνευσε με τα ίδια τα χέρια του 150 χριστιανούς, αφού οι κομιτατζήδες αποφάσισαν να περιλάβουν και χριστιανούς στα θύματά τους.
“Κλήθηκα εγώ ο ίδιος, λέγει ο ιερωμένος, στο προσκέφαλο ενός χριστιανού που ραβδίστηκε μέχρι θανάτου, γιατί αρνήθηκε να δώσει την κόρη του σε έναν κομιτατζή.»
Ο καθολικός ηγούμενος μπροστά σε όλα αυτά που ζούσε δεν έμεινε με δεμένα χέρια. Μετέβη στη Θεσσαλονίκη και αποτάθηκε στον Γάλλο πρόξενο της Θεσσαλονίκης, να μεσολαβήσει για την παύση των σφαγών και των ατιμασμών «γιατί αποτελούν αίσχος για την Ευρώπη».Ο πρόξενος σήκωσε τα χέρια του και του απάντησε πως τίποτε δεν μπορεί να κάνει γιατί η βουλγαρική κυβέρνηση προστατεύει τους κομιτατζήδες, τους οποίους μάλιστα η ίδια διοργανώνει.
Ο πατήρ Γουσταύος Μισέλ δεν πτοήθηκε. Έγραψε μια αναφορά για όλα αυτά τα γεγονότα την οποία έδωσε στον ελληνικό και στον γαλλικό Τύπο.(στη Γαλλία δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "Les Tempes" )
Οι αντιδράσεις στην Αθήνα ήταν άμεσες. Κινητοποιήθηκαν τα εργατικά συνδικάτα της εποχής και οι εργαζόμενοι κατέβηκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για τα φοβερά γεγονότα των Βουλγάρων.

Ο λαός της Αθήνας διοργάνωσε συλλαλητήρια για τις βουλγαρικές φρικαλεότητες (4 Ιουλίου 1913)

Μάλιστα, μετά την απελευθέρωση του Κιλκίς, διοργανώθηκε δεκαμελής επιτροπή από Έλληνες βουλευτές και από τους τέως βουλευτές του οθωμανικού κοινοβουλίου Κωνίδη και Χωναίο καθώς και ο Διευθυντής της «Προόδου» της Κωνσταντινούπολης Κ. Σπανούδης, για την διαπίστωση επίσημα της βουλγαρικής φρικαλεότητας.

Λέγει η εφημερίδα Εμπρός της 4 Ιουλίου 1913 ( στη γλώσσα της εποχής μας):

"Κατόπιν των ανήκουστων θηριωδιών που διαπράχτηκαν και διαπράττονται από τους Βουλγάρους στα μέρη που ηττούνται και εγκαταλείπουν αναχωρεί σήμερα για τη Θεσσαλονίκη και από εκεί στους τόπους των αιματηρών και αγρίων συμβάντων η επιτροπή … προς εξακρίβωση και πιστοποίηση επισήμως της βουλγαρικής φρικαλεότητας της Νιγρίτας, της Δοϊράνης και των άλλων μερών, εναντίων όχι μόνον των Ελλήνων αλλά και των Οθωμανών κατοίκων».


(Σημείωση συγγραφέα: Η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι τέτοια ώστε μια μεταφραστική μηχανή να έχει δυνατότητα μετάφρασης του κειμένου)

Βιασμοί και αθλιότητες στη Δοϊράνη 1913 Rapes and degradations in Doiran 1913

Δοϊράνη 1913

Βιαιοπραγίες κατά του άμαχου

Οθωμανικού πληθυσμού

Γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Εχέδωρος

Η Δοϊράνη καταλήφθηκε από τον ελληνικό στρατό την Κυριακή 23 Ιουνίου 1913. Σε σχετική αναφορά μας, σημειώσαμε πως με μεγάλη έκπληξη ο ουλαμός του ιππικού που εισήλθε πρώτος στην παραλίμνια πόλη, είδε τους κατοίκους να ανεμίζουν σε όλα τα παράθυρα και τους δρόμους την ελληνική σημαία. Η έκπληξη ήταν μεγαλύτερη όταν είδαν Οθωμανούς να τους ζητωκραυγάζουν και να τους βλέπουν σαν ελευθερωτές.
Αυτά, τουλάχιστον, σημειώνουν οι ίδιοι οι στρατιώτες σε σημειώσεις που δημοσιεύσανε μετά τους πολέμους.
Όταν πια ο ελληνικός στρατός εκδίωξε τα βουλγαρικά υπολείμματα από όλη την περιοχή της Δοϊράνης και βρισκόταν ήδη στη Στρώμνιτσα ένα δημοσίευμα έδωσε ακόμη μια ώθηση στα συνταρακτικά πολεμικά γεγονότα.
Ο Μουφτής του Καζά της Δοϊράνης με το όνομα Αχμέτ Φαϊκ, έγραψε ένα συνταρακτικό έγγραφο που ευθαρσώς διακοίνωσε σε όλον τον κόσμο τις θηριωδίες των Βουλγάρων.
Το έγγραφο, που γράφηκε επτά ημέρες μετά την απελευθέρωση από τον ελληνικό στρατό της Δοϊράνης, στιγμάτιζε τις ανήκουστες βαρβαρότητες των Βουλγάρων κατά των Οθωμανών της περιοχής.

Το δημοσίευμα του εγγράφου του μουφτή της Δοϊράνης, Αχμέτ Φαΐκ, στις 3 Ιουλίου 1913.
Οι Βούλγαροι είχαν καταλάβει τον Οκτώβριο του 1912 την περιοχή. Εκδιώχθηκαν οκτώ μήνες αργότερα. Μέσα στο χρονικό αυτό διάστημα οι μουσουλμάνοι της περιοχής υπέστησαν τα πάνδεινα.
Η έγγραφη μαρτυρία του μουφτή της Δοϊράνης είναι αποκαλυπτικότατη. Δημοσιεύθηκε, μάλιστα, στις ελληνικές και ευρωπαϊκές εφημερίδες. Οι ελληνικές εφημερίδες το δημοσίευσαν καταδεικνύοντας τους απελευθερωτικούς σκοπούς της Ελλάδας και όχι τους κατακτητικούς. Το έγγραφο όμως δεν διευκρινίζει ποιοι διέπραξαν τις βιαιότητες. Ήταν οι Βούλγαροι στρατιώτες, παραστρατιωτικές ομάδες, οι κομιτατζήδες; Αναφέρει, απλά, ως Βουλγάρους τους δράστες.
Για να αποδώσουμε την αληθινή εικόνα των γεγονότων, είναι καλύτερα να μεταφέρουμε στη γλώσσα της εποχής μας αποσπάσματα από το κείμενο του μουσουλμάνου ιερωμένου:
« Περιγράφουμε πιο κάτω τις φρικαλεότητες των Βουλγάρων στο νομό Δοϊράνης κατά την εισβολή τους. Ευθύς εξαρχής μετέβαλλαν τα καλλίτερα τζαμιά σε εκκλησίες και κατεδάφισαν τους μιναρέδες.
Δεύτερον απήγαγαν μέσα στη νύκτα από τα κρεβάτια τους 40 κατοίκους της Δοϊράνης και παρά την αθωότητά τους έσφαξαν σαν αρνιά, λήστεψαν τα σπίτια τους, βεβήλωσαν τρία τεμένη και τρία τουρκικά μοναστήρια. Μεταξύ των μουσουλμάνων που κατάφυγαν στην Δοϊράνη από τη Ραδοβίζη, Οσμανιέ και τη Στρώμνιτσα, οι Βούλγαροι έσφαξαν 30.000 μαζί με τα παιδιά τους. Στα χωριά Γαβρίδυ Μπαμπά και Γκριάν τους ανάγκασαν να αλλάξουν το θρήσκευμά τους και μάλιστα τους βάπτισαν με ιερείς που ήρθαν για το σκοπό αυτόν από τη Σόφια.»
Ο Μουφτής στη συνέχεια γίνεται ακόμη περισσότερο παραστατικός. Αναφέρει για βιασμούς πολλών γυναικών αλλά και παρθένων. Σημειώνει πως στο χωριό Σούρλοβο (σημερινό χωριό Αμάραντα του νομού Κιλκίς) την ώρα που όλες οι γυναίκες και οι νεαρές εργαζότανε στους αγρούς φυτεύοντας καλαμπόκια και καπνά, ατιμάσθηκαν καταμεσήμερα μπροστά στους συζύγους, τους γονείς και τα αδέλφια τους από τους Βούλγαρους που είχαν καταυλίσει την προηγουμένη στο σιδηροδρομικό σταθμό της Δοϊράνης.
Μετά από το γεγονός αυτό οι γυναίκες κλείστηκαν στα σπίτια τους μέρα νύχτα. Οι Βούλγαροι όμως έσπαγαν τις πόρτες και έμπαιναν στα σπίτια των Οθωμανών να βιάσουν τις γυναίκες αλλά και να ληστεύσουν.
«Κατέσφαξαν τριάκοντα Μουσουλμάνους εκ Σουρλόβου, 90 εκ Μπογιοκλής, 80 εκ Γιουργτζαλή, 8 εκ Καρανιχτάν, 7 εκ Τουρλουμπέκ, ο εξ Ορμανλή και εξ άλλων απήγαγον όλα τα κτήνη και τα τρόφιμα, αφήσαντες τας χήρας και τα ορφανά των δολοφονηθέντων εν τη αθλιότητι.»
Με το θάρρος της ασφάλειας του, ο μουφτής θα συνεχίσει τη μαρτυρία του τονίζοντας πως το τζαμί του Σουρλόβου μετεβλήθη σε εκκλησία και ο μιναρές του σε κωδονοστάσιο.
Σημειώνει επί λέξει:
«Συνετρίβημεν υπό το κράτος της αγριότητος των Βουλγάρων. Δεν μας επέτρεψαν να αναχωρήσωμεν σιδηροδρομικώς και μας εκράτουν υπό τον ζυγόν των, τρομοκρατούμενους, ότε χάρις εις τον Ύψιστον η Ελληνική Κυβέρνησις ήλθε και μας απέδωσε την ζωήν μας ήνοιξε τας σχολάς μας και μας παρέδωσε τα σωθέντα τεμένη αφαιρούσα τους κώδωνας ους είχαν τοποθετήσει.»
Πράγματι ο Έλληνες στρατιώτες διένεμαν αλεύρι στους άπορους μουσουλμάνους και τότε όλος ο αλλόθρησκος πληθυσμός άνοιξε τις πόρτες του « και χάρις εις τους τιμίους Έλληνας στρατιώτας αι οικογένειαί μας και τα τέκνα μας δύνανται άφοβα να διέρχονται αφόβως τας οδούς.»
Αναφέροντας όλη αυτήν τη βία στον άμαχο πληθυσμό της περιοχής ο επιστολογράφος δεν διστάζει να ζητήσει πίσω τα κλεμμένα. Σημειώνει : «Παρακαλούμεν όπως αναζητηθώσιν και μας αποδοθούν πλέον των 50.000 λιρών τουρκικών τα οποίας έλαβεν από ημάς ο Βουλγαρικός πληθυσμός της χώρας δια της βίας μεσολαβούντων των κομιτατζήδων. Εις πίστωσιν τούτων το παρόν έγγραφον υπεβλήθη την 30 Ιουνίου 1913/1329 εν ονόματι των πληθυσμών του Καζή της Δοϊράνης υπό του Μουφτή Αχμέτ Φαΐκ.»
Είναι πράγματι ένα πολύ συνταρακτικό έγγραφο που αποδίδει εικόνες και γεγονότα πέρα από τις στρατιωτικές δραστηριότητες.
Είναι απίστευτες βιαιότητες κατά του άμαχου πληθυσμού, όπου ο φανατισμός έτσι που εκδηλώνεται υποβιβάζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Κι αυτό δεν παρουσιάζεται μόνον στον περιγραφόμενο πόλεμο αλλά στο μεγαλύτερο μέρος των πολέμων, όπου αναστέλλεται ο πολιτισμός του ανθρώπου και κυριαρχεί το πρωτόγονο ένστικτο του.





----------------------------

Βουλή των Ελλήνων 28 Φεβρουαρίου 1913 Τα σύνορα της νέας Ελλάδας Greek Parliament February 28, 1913 The Borders of new Greece

Φωτο: Ο διάδοχος Κωνσταντίνος συνομιλεί με το επιτελείο στο πεδίο των μαχών.(1913)

(το στιγμιότυπο είναι στα υψώματα των Ιωαννίνων)

Βουλή των Ελλήνων - 28 Φεβρουαρίου 1913

Τα σύνορα της νέας Ελλάδας

Γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Εχέδωρος

Τ

ο απόγευμα της 28ης Φεβρουαρίου 1913 στις ημερήσιες επερωτήσεις της Βουλής των Ελλήνων βουλευτών είχε γραφεί ως εισηγητής ο βουλευτής Καλλέργης, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα:
«Σύσταση εις την Κυβέρνησιν δια ζητήματα σχετιζόμενα με την εξωτερικήν ημών πολιτικήν και τα εν γένει περιστάσεις τας οποίας εγέννησεν ο διεξαγόμενος πόλεμος».
Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως τα έδρανα της Βουλής ήταν υπερπλήρη και στο διπλωματικό θεωρείο καθόταν ο ναύαρχος Τόφλερ.
Ο Καλλέργης ενώπιον του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου ανέπτυξε τις θέσεις του για εθνικά θέματα και κυρίως για «τα πεδία όπου διεξήχθη ο Ελληνικός αγών, η Μακεδονία, η Ήπειρος και το Αιγαίον». Επισημάνθηκαν και για τα τρία αυτά πεδία ζητήματα διαφορετικής φύσεως που είχαν ανησυχήσει την κοινή γνώμη.

Εξαιρείται η Στρώμνιτσα

Ο ομιλητής καθόρισε μάλιστα τα σύνορα τα οποία έπρεπε να αποδεχτεί η Ελλάδα. Εξαιρεί την πόλη Στρώμνιτσα από τον κορμό της νέας Ελλαδας λόγω γεωγραφικών δεδομένων.
Αναφέρουμε δύο χαρακτηριστικά τμήματα της ομιλίας του από τα οποία καθορίστηκαν και τα μελλοντικά γεγονότα. Τα μεταφέρουμε στη λαλούσα γλώσσα της εποχής μας:
« Τα σύνορα αυτά οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι είναι σύνορα ανταποκρινόμενα στην αρχή των δίκαιων και αμοιβαίων υποχωρήσεων. Αλλά πέρα της γραμμής αυτής, πέρα του Εριγώνα ποταμού δυστυχώς ήταν αδύνατο η γραμμή η οποία ακολουθεί μια από τις διακλαδώσεις του ποταμού αυτού να περιλάβει την Στρώμνιτσα. Η πόλις αυτή έχει μεγάλα δικαιώματα στον Ελληνισμό καθώς και η πόλη του Μοναστηρίου και οι μεγάλες ελληνικότατες κωμοπόλεις Τυρνόβου, Μεγαρόβου, Νιζοπόλεως. Η γραμμή αυτή αντί να ακολουθεί την Στρεμνίτσα, ακολουθεί δυστυχώς άλλη διακλάδωση τον ποταμό Σακουλέβα, που διέρχεται πάνω από τη Φλώρινα.»
Στην αίθουσα της Βουλής των Ελλήνων επικρατούσε άκρα σιγή. Δύο μόνον ήταν οι παρεμβάσεις του πρωθυπουργού Βενιζέλου που τόνισε πως η χάραξη των συνόρων είναι ελληνικό ζήτημα και όχι των Συμμάχων.

Η οροσειρά Κερκίνης το σύνορο


Ο Καλλέργης καθορίζοντας τη γραμμή των συνόρων της νέας Ελλάδας συνέχισε το λόγο του και αφού πρόβαλε την πολυετή πείρα του στα ζητήματα αυτά συνέχισε ως εξής:
«Η μόνη γραμμή που ανταποκρίνεται στον εθνολογικό χαρακτήρα των μερών εκείνων, η γραμμή η οποία θα χαραχθεί στη βάση της αρχής που αναφέρθηκα, είναι η γραμμή που αρχίζει από το Νέστο ποταμό δια του όρους Φαλακρού (Μποζ Δαγ) δια της Κερκίνης μέχρι της Καρατζόβας. Είναι η μόνη φυσική γραμμή που δημιουργήθηκε και πλάστηκε από την φύση για να διευθετηθούν στη βάση αμοιβαίων και δίκαιων παραχωρήσεων τα δικαιώματά μας στη Μακεδονία.»
Η συζήτηση αυτή στη Βουλή έγινε, όπως προσημειώθηκε, τέσσερις μήνες πριν την έναρξη του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Γράφηκε στα πρακτικά της Βουλής και οι εισηγήσεις του Καλλέργη αξιολογήθηκαν με σοβαρότητα από την Κυβέρνηση.
Γεωγραφικές τοποθεσίες που αναφέρθηκαν από τον ομιλητή βρίσκονταν τότε υπό του βουλγαρικού ελέγχου.

«...σαν της τρελλής τα μαλλιά».

Ένα χαρακτηριστικό σημείο της ομιλίας του Καλλέργη αποδίδει τη δεινή κατάσταση που επικρατούσε στην ‘Εκείθεν του Αξιού’ περιοχή, δηλαδή την ανατολική πλευρά του ποταμού. Λέγει ο ομιλητής:
« Εκείθεν του Αξιού τα πράγματα έχουσιν ούτως, ώστε δυνάμεθα να είπωμεν το δημώδες λόγιον ότι είναι «σαν της τρελλής τα μαλλιά». Ουδείς γνωρίζει τι έχομεν, ούτε ζώνη υπάρχει, ούτε περιοχή ζώνης.»
Έτσι σύμφωνα με τα σχέδια του Καλλέργη θα παραχωρούνταν στους Βουλγάρους, μεταξύ των άλλων και οι 7.498 Έλληνες του καζά της Στρωμνίτσης. Ενώ ο καζάδες (επαρχίες) των Βοδενών (Έδεσσας), των Γενιτσών, του Κιλκισίου της Γευγελής και της Δοϊράνης θα ενσωματώνονταν στη νέα Ελλάδα.

«Δεν μετέβημεν να κατακτήσωμεν Ζουλού»

Ένα σημαντικό σημείο της ομιλίας του Καλλέργη ήταν όταν απευθυνόμενος προς όλο το Σώμα εξέφρασε την αντίθεσή του προς τη λογική του βασιλιά της Βουλγαρίας Φερδινάνδου που είχε τονίσει με αλαζονεία πως θα προσθέσει τετραγωνικά χιλιόμετρα στη βουλγαρική επικράτεια.

Τόνισε ο ομιλητής στη Βουλή:
«Ομολογώ κύριοι, ότι τέτοια βάση συζήτησης δεν είναι δυνατό να θεωρηθεί λογική. Δεν πήγαμε να κατακτήσουμε Ζουλού, ούτε πόλεις στην Αφρική. Ο πόλεμός μας υπήρξε απελευθερωτικός, τουλάχιστον αυτόν χειροκρότησε η Ευρώπη, όχι κατακτητικός.
Έχουμε να εξετάσουμε πόσους Έλληνες έχουμε να απελευθερώσουμε εμείς και πόσους Βουλγάρους έχουν να απελευθερώσουν οι Βούλγαροι. Πόσοι Έλληνες ακόμη θα μείνουν στη δουλεία και πόσοι Βούλγαροι υπό ημών.
Αυτή είναι η βάση της συζήτησης, διότι αν ο ελληνισμός έχει 5 και 6 εκατομμύρια υπόδουλους Έλληνες και κατορθώσει να απελευθερώσει μόλις ένα εκατομμύριο, δεν έπεται ότι θα τους παραχωρήσει στους Βουλγάρους επειδή συνέπεσε να έχουν αυτοί 300.000 μόνο για απελευθέρωση, όταν μένουν υπόδουλοι 4-5 εκατομμύρια Ελλήνων.»
Το απελευθερωτικό σχέδιο της Ελλάδας, ως προς τη Μακεδονία, έγινε σαφές, από ότι βλέπουμε, από τις αρχές του 1913. Ένα σημαντικό τμήμα της οριοθέτησης του Καλλέργη ολοκληρώθηκε μετά τη μάχη του Κιλκίς, την απελευθέρωση της Γευγελής και την είσοδο του ελληνικού στρατού στη Στρώμνιτσα.
Όπως θα δούμε όμως αναλύοντας τα γεγονότα, η προέλαση του ελληνικού στρατού στην πεδιάδα της Στρώμνιτσας δεν είχε την αποφασιστικότητα της απελευθέρωσης των νοτιότερων τμημάτων της Μακεδονίας. Από αυτό γίνεται καταφανές πως το σχέδιο του Καλλέργη έγινε αποδεκτό από την τότε πολιτική και στρατιωτική ηγεσία.

---------------------------------------

Balkans War 1912-13 Βαλκανικοί Πόλεμοι Η ανασφάλεια του ελληνικού λαού

κάνε κλίκ στη φωτο για μεγέθυνση

Η ανασφάλεια

του

ελληνικού λαού

Όταν τις πρώτες μέρες Οκτωβρίου του 1912, η Βουλή των Ελλήνων αποφάσισε ομόφωνα να πολεμήσει με τα άλλα βαλκανικά κράτη κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για την απελευθέρωση των ευρωπαϊκών της εδαφών, δεν μπορούμε να πούμε πως υπήρχε ενθουσιασμός από την ελληνική κοινωνία.

Από την ήττα του 1897, είχαν παρέλθει μόνο 15 χρόνια. Η ηττοπάθεια και τα αισθήματα αδυναμίας, που κυριαρχούσαν στον ελληνικό λαό, ήταν ισχυρά.
Η απόφαση για πόλεμο ισοδυναμούσε με απόφαση ύπαρξης για το μικρό ελλαδικό κράτος. Η Σερβία και η Βουλγαρία, εν αγνοία της Ελλάδας, είχαν ήδη συμφωνήσει για τον πόλεμο κατά των Οθωμανών.
Η ταυτόχρονη όμως κήρυξη πολέμου των βαλκανικών κρατών κατά του οθωμανικού ζυγού έδινε ισχυρή δυναμική σε όλα τα κράτη.
Σχετική είναι η δήλωση του πρωθυπουργού Βενιζέλου στη Βουλή για την ταυτόσημη διακοίνωση των συμμάχων βαλκανικών κρατών: ‘ο αγών έσται υπέρ των όλων’.
Ο ελληνικός λαός διακατέχονταν από έκδηλη ανασφάλεια για το αποτέλεσμα του αγώνα αλλά δεν έκρυβε και την αποφασιστικότητά του. Αυτό τουλάχιστον εκλαμβάνεται από τις καθημερινές εφημερίδες της εποχής. Τα δημοσιεύματα του Οκτωβρίου του 1912 ήταν εκδηλωτικά των αισθημάτων αυτών. Με το γεγονός της επιστράτευσης δεν ζητούν, αν υπάρξει νικηφόρος έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων “απλής βελτίωσης της τύχης των αλυτρώτων αδελφών δια διοικητικών μεταρρυθμίσεων, αίτινες, δι’ όσων και αν φρουρουθώσιν εγγυήσεων, η τουρκική κακοπιστία δύναται μίαν ημέραν να καταστήση αμφιβόλους.»
Διοικητικές μεταρρυθμίσεις για τους υπόδουλους Έλληνες της βόρειας Ελλάδας που είχαν γίνει στο παρελθόν είχαν καταστρατηγηθεί από τους Τούρκους.
Γι’ αυτό αν η Ελλάδα έβγαινε νικητής από τον πόλεμο όφειλε: «να αξιώση την ριζικήν αυτών απαλλαγήν από του τουρκικού ζυγού, όστις υπό οίαν δήποτε και αν παρίσταται μορφήν, δεν δύναται ν’αποβάλη ούτε τον δεσποτικόν χαρακτήρα του, ούτε τας τυρρρανικάς έξεις του.»

δες όλο το κείμενο στη φωτο

The martial foreheads and Doiran’s Liberation 1913 Τα πολεμικά μέτωπα και η απελευθέρωση της Δοϊράνης 1913

(Φώτο) Πρωτοσέλιδο της εφημερίδας 'Σκριπ' των Αθηνών της 23 Ιουνίου 1913.





















Τα μέτωπα

του πολέμου

και

της κοινωνίας


Αμέσως μετά τη γιγαντομαχία του Κιλκίς, ο ελληνικός τύπος παρουσιάζει την ενθουσιώδη εικόνα του πολεμικού μετώπου αλλά και τη ψυχολογική κατάσταση του ελληνικού και του βουλγαρικού λαού.
Επιτακτική ήταν η βοήθεια που έπρεπε να λάβουν οι οικογένειες των επίστρατων για να μπορέσουν να επιβιώσουν, λόγω της παραμονής των οικογενειαρχών επί πολλούς μήνες στα μέτωπα του πολέμου. Ήταν τέτοια η κατάσταση που, κυριολεκτικά, εκλιπαρούσαν για ένα κομμάτι ψωμί, για να μην πεθάνουν από την πείνα…


Κατακρίνεται η απάθεια της Εκκλησίας

Η κυβέρνηση για την αντιμετώπιση του φοβερού αυτού φαινομένου, που από τη μια προχωρά με νικηφόρα στρατιωτικά βήματα για την απελευθέρωση προαιώνιων ελληνικών εδαφών και από την άλλη είχε να αντιμετωπίσει την πείνα των οικογενειών των ηρωϊκά μαχόμενων στρατιωτών.
Η απαθής στάση της ελλαδικής εκκλησίας ήταν εξοργιστική, στο κοινωνικό αυτό ζήτημα και κώφευε στις εκκλήσεις της Κυβέρνησης. (Σχετική μνεία προβήκαμε στο περασμένο φύλλο που αφορούσε, όμως, τα δραστικά μέτρα της ελληνικής κυβέρνησης στις αρχές του φθινοπώρου του ’13.) Έτσι οι αθηναϊκές εφημερίδες, τον Ιούνιο του 1913, με συνεχή δημοσιεύματα μαζί με τα ηρωϊκά κατορθώματα του ελληνικού στρατού σχολίαζαν αρνητικά τη στάση αυτή. Διαβάζουμε στην καθημερινή εφημερίδα ‘Σκριπ’ των Αθηνών της 22ας Ιουνίου 1913 με τίτλο ‘ΝΑ ΚΙΝΗΘΟΥΝ ΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΙ’ :
“Που είνε, που πηγαίνουν και εις τι χρησιμεύουν άρα γε αι εισπράξεις των εκκλησιών κατά εβδομάδα, αφού εις την παρούσαν κρίσιν των απόρων οικογενειών των επιστράτων δεν διατίθενται; Η απορία μας εγεννήθη από το γεγονός ότι μία εκκλησία η του Αγίου Γεωργίου Καρύτση προσέφερεν έως τώρα εις διάστημα ολίγων μηνών από τας εισπράξεις της περί τας δέκα χιλιάδας δραχμών, μαζύ με το ποσόν, όπερ έχει τώρα έτοιμον προς διάθεσιν. Εξ άλλου υπάρχουν εκκλησίαι όχι μόνον με μεγάλα εισοδήματα, αλλά και μεγάλας περιουσίας, υπερβαινούσας τας 100 χιλιάδας δραχμών. Διατί αυτά τα εισοδήματα των εκκλησιών δεν διατίθενται εις τας στιγμάς ταύτας και διατί το παράδειγμα του ναού του Αγίου Γεωργίου Καρύτση δεν έχουν την άμεσον υποχρέωσιν και τα άλλα εκκλησιαστικά συμβούλια να μιμηθούν; Η ερώτησις απευθύνεται προς τον Σ. Μητροπολίτην και προς τον κ. Υπουργόν των Εκκλησιαστικών, οι οποίοι και νόμον σχετικόν αν δεν απατώμεθα έχουν εις τα χείρας των.»
Παραπλήσια δημοσιεύματα θα συναντήσουμε και σε άλλα φύλλα εφημερίδων την ίδια χρονική περίοδο. Το φαινόμενο της πείνας των μικρών παιδιών και των γυναικών των επίστρατων έπαιρνε μέρα στη μέρα τη μορφή μεγάλης κοινωνικής κρίσης.


«Πιθανή επανάσταση στη Βουλγαρία»


Στο μεταξύ, μετά την νίκη του ελληνικού στρατού στο Κιλκίς, δραματικά γεγονότα λαμβάνουν χώρα στη βουλγαρική πολιτική σκηνή. Οι βουλγαρικές στρατιωτικές ήττες κρύβονται επιμελώς από το βουλγαρικό λαό που πιστεύει στον αήττητο στρατό του. Όταν όμως κατακλύζεται η Βουλγαρία από πρόσφυγες της Μακεδονίας, λόγω της συνεχούς υποχώρησης του βουλγαρικού στρατού η ψυχολογία των Βουλγάρων αρχίζει να αλλάζει. Τα ψέματα της βουλγαρικής κυβέρνησης καταρρίπτονται με την εισβολή χιλιάδων προσφύγων στα εδάφη της. Η λαϊκή δυσφορία μεγεθύνεται όταν πληροφορείται από τον ξένο Τύπο τα συμβαίνοντα στα πεδία των μαχών. Έτσι έχουμε δημοσιεύματα όπως το παρακάτω της 22ας Ιουνίου 1913 που φέρει τον τίτλο « ΠΙΘΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΕΝ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ” , αναλυτικά διαβάζουμε: “...η κατάστασι καθ’ όλην την Βουλγαρίαν είνε εις άκρον ανώμαλος. Αι ήτται του βουλγαρικού στρατού καθ’ όλην την γραμμήν, αι αποκρυφθείσαι επιμελώς μέχρι της στιγμής ταύτης έγιναν γνωσταί εκ της αφίξεως των ευρωπαϊκών εφημερίδων, πλήρων περιγραφών εκ των νικηφόρων προελάσεων των Σερβικών και Ελληνικών στρατευμάτων. Εγκυμονείται επανάστασις ης τα πρώτα συμπτώματα εκδηλούνται ήδη πανταχόθεν.»

Ο Βούλγαρος βασιλιάς Φερδινάνδος, ξημερώματα του Σαββάτου 22 Ιουνίου 1913, αποδέχεται την παραίτηση της κυβέρνησης Δάνεφ. Την κυβέρνηση αναλαμβάνει ο πρώην πρωθυπουργός Πετρώφ. Αλλαγές πραγματοποιούνται και στα υψηλά κλιμάκια του στρατού για να ελαχιστοποιήσουν το διογκούμενο αίσθημα της ηττοπάθειας. Έτσι το Υπουργείο Στρατιωτικών το ανέλαβε ο αρχιστράτηγος Σαββώφ και η Αρχιστρατηγία δόθηκε στο νικητή της μάχης του Λουλέ Μπουρκάς, Δημιτριέφ.


Οι Βούλγαροι εκδιώκονται από την περιοχή του Κιλκίς


Τα πολεμικά γεγονότα ήταν αποκαρδιωτικά για τη Βουλγαρία και ενθουσιώδη για την Ελλάδα. Ο ελληνικός στρατός μετά την αιματηρή κατάληψη του Κιλκίς καταδιώκει τον βουλγαρικό που προσπαθεί να αμυνθεί στα υψώματα του Γιάννες (Μεταλλικό). Η άμυνά τους ήταν πενιχρή μπροστά στην ορμή του ελληνικού ιππικού. Οι Βούλγαροι υποχωρούν βορειότερα Την Κυριακή 23 Ιουνίου διεξήχθη μια κρίσιμη μάχη στην περιοχή μεταξύ του Κιλινδίρ και της λίμνης Δοϊράνης. Οι Βούλγαροι είχαν οχυρωθεί στα υψώματα της περιοχής και κρατούσαν τη σιδηροδρομική γραμμή αλλά και τον αμαξιτό δρόμο που οδηγούσε προς τη λίμνη. Παρότι οι οχυρωμένοι είχαν είκοσι τέσσερα πυροβόλα όπλα η κατάσταση δεν ήταν τόσο δραματική για τους επιτιθέμενους Έλληνες, γιατί οι Βούλγαροι δεν είχαν οπτική επαφή των επιτιθεμένων όπως στην περιοχή του Κιλκίς. Αντιπαρατάχθηκε σε κατάλληλες θέσεις το ελληνικό πυροβολικό και άρχισε να ανταποδίδει. Η άμυνα των Βουλγάρων δεν κράτησε πολύ. Όταν οι Έλληνες πεζοπόροι εφόρμησαν επιτιθέμενοι με τη λόγχη ανάγκασαν τον εχθρό σε υποχώρηση. Οι κύριες βουλγαρικές δυνάμεις υποχώρησαν από τη Δοϊράνη και μέσω της αμαξιτής οδού κατευθύνθηκαν στη Στρώμνιτσα, ενώ ένα άλλο τμήμα τους κατευθύνθηκε προς τα Πορόϊα.

Καταλήφθηκε η Δοϊράνη

Στις τρεις και μισή το μεσημέρι στάλθηκε ένας ουλαμός ιππικού να ερευνήσει αν υπήρχαν βουλγαρικά υπολείμματα στην πόλη της Δοϊράνης. Οι Βούλγαροι είχαν φύγει εσπευσμένα. « Το έδαφος ήτο εγκατεσπαρμένον δι’ όπλων, οβίδιων, πολεμοφοδίων και πηληκίων με το στέμμα του Φερδινάνδου. Ευρέθησαν σωροί σάκκων αλεύρων, ορύζης, βρώμης, αρβύλαι και διάφορα είδη.»
Η Δοϊράνη, η οποία κατοικούνταν από Έλληνες, Βουλγάρους και Οθωμανούς είχε δεινοπαθήσει τα τελευταία χρόνια από τη δράση των κομιταζήδων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν τα δημοσιεύματα της εποχής οι κομιτατζήδες είχαν γίνει η μάστιγα της περιοχής. Τα περισσότερα χωριά γύρω από τη λίμνη ήταν τουρκικά τα οποία ληστεύανε και κατόπιν τα καίγανε. Ακόμη και το βουλγαρικό στοιχείο της περιοχής, τους φοβότανε.
Όταν εκδιώχθηκε ο βουλγαρικός στρατός, Έλληνες, Βούλγαροι και Μουσουλμάνοι υποδέχθηκαν τον ελληνικό με απερίγραπτη χαρά. Σημειώνεται συγκεκριμένα : « Χιλιάδες Ελληνικών σημαιών εστόλισαν τα οικίας της Δοηράνης.»


Ο επίσκοπος Φώτιος και οι πρόκριτοι


Πριν ακόμη απελευθερωθεί η πόλη του Κιλκίς, ήδη από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, το ελληνικό στοιχείο της Δοϊράνης, διέβλεπε την απελευθέρωσή της από τον ελληνικό στρατό. Αυτό γινότανε καταφανές και από τα κηρύγματα του Επισκόπου της πόλης, του Φώτιου, αλλά και από τις ομιλίες των Ελλήνων προκρίτων της Δοϊράνης. Η πόλη η οποία αυτοδιοικούνταν, κυρίως, από το ελληνικό στοιχείο είχε πέσει στη δυσμένεια των κομιτατζήδων. Όταν κατελήφθη από τους Βουλγάρους, έγινε μια μάταιη προσπάθεια εκβουλγαρισμού των κατοίκων.
Πριν από τη μάχη του Κιλκίς, σε συγκέντρωση όπου έλαβαν μέρος αρκετοί Έλληνες της περιοχής, συνελήφθησαν από τους Βουλγάρους ο επίσκοπος Φώτιος (κατόπιν μητροπολίτης Πολυανής & Κιλκισίου) και 25 Έλληνες πρόκριτοι της περιοχής, με το δικαιολογητικό της αντιβουλγαρικής δράσης. Βρέθηκαν, το απόγευμα της απελευθέρωσης, σιδηροδέσμιοι σε υπόγειο της παραλίμνιας πόλης. Σύμφωνα με μαρτυρία του επισκόπου, οι Βούλγαροι θα τους έσφαζαν αν δεν δημιουργούσε τόσο πανικό ο ελληνικός στρατός στους Βουλγάρους.


Γιορτάσανε με ...οβελίες


Η απελευθέρωση της Δοϊράνης ήταν ένα μεγάλο πολεμικό γεγονός. Όπως αναφέρει η στρατιωτική έκθεση : «αι επιχειρήσεις της Δοϊράνης είχαν μεγίστην σπουδαιότητα, διότι μας απέδωκαν ολόκληρον το διαμέρισμα μέχρι του Στρυμόνος προς ανατολάς και του όρους Κερκίνη προς βορράν, μας κατέστησαν δε συγχρόνως κυρίους της ορεινής γραμμής του Δυσώρου όρους και του Βερτίσκου όρους διηκούσης παραλλήλως του Στρυμονικού κόλπου.»
Στις δέκα το βράδυ έφθασε στο σιδηροδρομικό σταθμό της Δοϊράνης η πρωϊνή αμαξοστοιχία. Οι στρατιώτες που είχαν κατασκηνώσει γύρω από το σταθμό το υποδέχθηκαν με χειροκροτήματα και ζητοκραυγές. Ο λόγος;
Ήταν γεμάτο εκατοντάδες σφαγμένα αρνιά. Μέχρι αργά το βράδι περιστρέφονταν οι οβελίες πάνω από τα κάρβουνα και «υπό τας ζητωκραυγάς και τα άσματα, γενική δε αγαλλίασις εξεδηλούτο».
Οι ξένοι πολεμικοί ανταποκριτές θαύμασαν την αντοχή, την επιθετικότητα και την ευδιαθεσία των Ελλήνων στρατιωτών.

Balkan wars 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913

Για τη μεγάλη εξόρμηση 1912-1913

Ο απανταχού ελληνισμός στο πόδι...

γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Εχέδωρος


«...Μέσα σε όλο αυτό το κλίμα του εθελοντισμού και της οικονομικής προσφοράς τα δημοσιεύματα των εφημερίδων είναι καταιγιστικά για την ελλαδική εκκλησία που κωφεύει στις εκκλήσεις της Κυβέρνησης για τη συντήρηση των απόρων οικογενειών των επίστρατων.
Αλλά και η στάση των πλουσίων της Αθήνας ήταν τελείως αδιάφορη. Αποκαλυπτικό δημοσίευμα που επικυρώνουν τα ανωτέρω είναι αυτό της εφημερίδας ‘Εμπρός’ της 10ης Οκτωβρίου 1912 με τίτλο: ‘ Οι πλούσιοι της Αιγύπτου και οι πλούσιοι των Αθηνών’, παραθέτουμε ένα μέρος:
“Οι ομογενείς του Καϊρου συνεισέφεραν 100.000 φράγκα δια την συντήρησιν επί μιαν εξαμηνίαν των διακοσίων απόρων οικογενειών των επιστράτων Καϊρου. Το ποσόν θεωρείται επαρκέστατον, διότι αναλογούν 500 φράγκα δι’ εκάστην άπορον οικογένειαν. … οι πλούσιοι των Αθηνών οίτινες ώφειλαν να δώσουν το παράδειγμα, δεν μετέσχον σχεδόν διόλου των εισφορών ή ενεγράφησαν δια γλισχρότατα ποσά. Το γεγονός αυτό της αποχής των πλουσίων των Αθηνών από πάσης γενναίας εισφοράς επροξένησεν ενταύθα οικτράν εντύπωσιν...»
Αλλά και η απουσία της εκκλησίας ήταν εμφανέστατη, έως εξοργιστική. Αυτή η στάση εξανάγκασε την κυβέρνηση του Βενιζέλου να εκδώσει διάταγμα όπου εξαναγκάζει τα μοναστήρια να πληρώσουν αυτό που τους αναλογεί.»


Δημοσιεύθηκε εφημ. 'Χρόνος' 19 Δεκ 2008

Πως σκοτώθηκε ο συνταγματάρχης Καμπάνης

Πολεμούσαν σαν λιοντάρια
-πως σκοτώθηκε ο συνταγματάρχης Καμπάνης


" they fought as lions "


"Σήμερα όταν κανείς επιδιώξει να ‘ζωντανέψει’, με τη νόηση του, τις μάχες του Κιλκίς-Λαχανά, οφείλει απαραίτητα να επισκεφθεί τις περιοχές που έλαβαν χώρα οι πολεμικές συγκρούσεις του τριημέρου 19,20 και 21 Ιουνίου 1913.
Θα κατανοήσει ευθύς, παρατηρώντας από τα νότια την πόλη Κιλκίς και από απόσταση δεκαπέντε χιλιομέτρων, το δύσκολο εγχείρημα της κατάληψής του.
Η περιοχή εμπεριέχει φυσική οχύρωση, αφού περικλείεται από γήλοφους και λοφίσκους που βαθμηδόν ανηφορίζουν μέχρι το τελικό ύψωμα του Αγίου Γεωργίου της πόλης.
Μόνο τότε θα μπορέσει να συνειδητοποιήσει ο κάθε περιηγητής τι έγινε και πως, εκείνο το ανεπανάληπτο, φοβερό τριήμερο.
Ο βουλγαρικός στρατός δεν ήταν μόνο πολύ καλά οχυρωμένος κυκλικά γύρω από το ύψωμα του Κιλκίς, αλλά είχε τη φήμη -όχι τυχαία– ως μιας πολύ σκληρής και συγκροτημένης πολεμικής μηχανής.
Αυτό γίνεται παραδεκτό και από την ελληνική πλευρά. Οι Βούλγαροι πολέμησαν με λύσσα. Έπρεπε, σύμφωνα με τα σχέδιά τους, να κρατήσουν το Κιλκίς πάσει θυσία.
Η μεγάλη όμως νίκη του ελληνικού στρατού σχολιάζεται τις αμέσως επόμενες μέρες από τραυματίες που νοσηλεύονται στο Αρσάκειο των Αθηνών"

..............

...Ο έφεδρος ανθυπολοχαγός του 8ου Συντάγματος Β. Τζαραβέλλας που ήταν τραυματισμένος στο κεφάλι από σφαίρα, αφηγείται για τον φόνο του Συνταγματάρχη Αντώνιου Καμπάνη.
Μεταφέρουμε την περιγραφή του με τη γλώσσα της εποχής μας:
«Στην κύρια γραμμή του πυρός το σύνταγμά μας μπήκε ακριβώς στις δέκα και μισή το πρωί. Τα πυρά του εχθρικού πυροβολικού ήταν πυκνότατα και ευστοχότατα, γιατί οι Βούλγαροι είχαν επισημάνει τις θέσεις μας πολύ πριν από την έναρξη της μάχης.
» Οι οβίδες σφύριζαν μανιωδώς από πάνω μας και έπεφταν εδώ και εκεί σπέρνοντας το θάνατο.
Το μεσημέρι ακριβώς μια οβίδα έπεσε λίγα βήματα μακριά από το επιτελείο του Συντάγματός μας. Ο διοικητής μας Α. Καμπάνης, ο υπασπιστής του κ. Τσολακόπουλος και ο Ιταλός ανταποκριτής του «Αιώνος» του Μιλάνου κ. Μαγκρίνι σώθηκαν από θαύμα την στιγμή εκείνη. Μέχρι τις δύο το μεσημέρι πάνω από 350 άνδρες του συντάγματός μας είχαν τεθεί εκτός μάχης.
» Η ορμή όμως των ανδρών μας διαρκώς αυξάνονταν. Ακάθεκτοι και αφρίζοντας από λύσσα και μίσος τραβούσαν διαρκώς προς τα εμπρός. Αδιαφορούσαν τελείως για τους διπλανούς τους οι οποίοι θερίζονταν από τα εχθρικά πυρά. Δεν άκουγε κανείς τίποτε άλλο από: ‘εμπρός παιδιά και τους φάγαμε!’
» Στις 20 Ιουνίου στις δέκα η ώρα το πρωί μια βόμβα εξερράγη δίπλα στο Συνταγματάρχη Καμπάνη. Του έκοψε το αριστερό χέρι και το αριστερό πόδι. Μερικά άλλα βλήματα τον κτύπησαν στο στήθος. Έπεσε αμέσως.
» Το περίεργο είναι πως μαζί με το διοικητή μας βρισκότανε ο υπασπιστής του Τσολακόπουλος, ο γιατρός από την Κρήτη Ζερβός, ο Ιταλός πολεμικός ανταποκριτής Μαγκρίνι και ο ίλαρχος Μάνος, χωρίς κανείς να κτυπηθεί από την εχθρική βόμβα.»

κάνε κλικ στη εικόνα για μεγέθυνση

-----------------------------

-----------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Battle of Kilkis Κιλκίς 1913 Παράδειγμα οι αξιωματικοί

Οι Έλληνες στρατιώτες

εμπνέονταν από το παράδειγμα

των αξιωματικών

The Greek soldiers
was inspired by the example
the officers

" Συνταρακτικές είναι οι αφηγήσεις των πρώτων τραυματιών από την μάχη του Κιλκίς.
Για τη μεταφορά των τραυματιών επιτάχθηκε το επιβατηγό ‘Πέλωψ’ της ‘Κυκλαδικής Εταιρείας’.

Παρέλαβε στις 24 Ιουνίου εκατόν σαράντα τραυματίες από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Αναφέρεται, μάλιστα, πως το πλοίο ‘έπιασε’ σε λιμάνι της Χαλκιδικής για αλλαγή επιδέσμων των τραυματιών και κατόπιν έβαλε πλώρη για το ‘καθαρτήριο’ του Πειραιά, με τελικό προορισμό των τραυματιών το νοσοκομείο του Ναύσταθμου.
Για το σκοπό αυτό το εν λόγω νοσοκομείο κενώθηκε από όλους τους νοσηλευόμενους ασθενείς ναύτες.

Η αφήγηση του τραυματισμένου λοχία

Ένας λοχίας που τραυματίστηκε από οβίδα στη μάχη του Κιλκίς είναι αρκετά παραστατικός:
« Όταν διετάχθη η έφοδος κατά του Κιλκίς», αφηγείται ο τραυματισμένος «ήταν τόσο σφοδρό το πυρ από τα χαρακώματα του βουλγαρικού στρατού, ώστε ολόκληρος σχεδόν ο προελαύνων ελληνικός λόχος σαρώθηκε. Σκοτώθηκαν όλοι.
Ο ταξίαρχος που διοικούσε διέταξε την ενίσχυση του από το ηρωϊκό 8ο Σύνταγμα. Πράγματι το 8ο, όρμησε σαν λαίλαπα που έφερε ολόλαμπρες χαλύβδινες φτερούγες.
Ο διοικητής του ο συνταγματάρχης Καμπάνης, μπαίνει μπροστά στο σύνταγμά του δίνοντας το ωραίο παράδειγμα της ορμητικότητας. "


Κάνε κλικ τη φώτο για μεγέθυνση

Ιστορία του Κιλκίς 21 Ιουνίου 1913 Η περιφρόνηση προς το θάνατο ήταν το όπλο των ηρώων

Η περιφρόνηση
προς το θάνατο
ήταν το όπλο των Ηρώων

Οι Έλληνες μαχητές είχαν θεριστεί κυριολεκτικά,
οι Βούλγαροι ήταν σε πλεονεκτική θέση,
μέσα στα οχυρωματικά έργα,
που επί μήνες είχαν μελετήσει και δημιουργήσει.
Διαβάζουμε, μάλιστα,
σχετικά από απόκομμα που παραθέτουμε
πως μετά την κατάληψη της πόλης Κιλκίς
στο βουλγαρικό στρατιωτικό διοικητήριο
βρέθηκε ανάμεσα σε άλλα έγγραφα και το σχέδιο οχύρωσης του Κιλκίς.
Η οχύρωση αυτή που είχε σχήμα ημικύκλιου,
αποτελούσε τέλειο σύστημα, συγκροτείτο από ‘15 περιφράκτων περιβαλών ισχυράς κατανομής΄.
Αναφέρεται πως η τοποθεσία αυτή μπορεί να καταταχθεί μεταξύ των οχυρώτερων πεδίων μάχης εξ’ όσων αναφέρει η ιστορία.

κάνε κλικ στη φώτο για μεγέθυνση